Ўзбекистон – Туркия: вақт синовидан ўтган дўстлик ва ҳамжиҳатлик

Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев шу йил 29 январь куни расмий ташриф билан Туркияга боради. Ташриф доирасида Стратегик ҳамкорлик олий кенгашининг тўртинчи йиғилишини ўтказиш режалаштирилган. Шунингдек, давлатимиз раҳбари 2023 йил февраль ойида содир бўлган зилзиладан энг кўп зарар кўрган Ҳатай вилоятининг Арсуз туманида Ўзбекистон томонидан қурилган турар жой мажмуаларини фойдаланишга топшириш маросимида онлайн иштирок этади.

Ўтган йиллар давомида ушбу ҳудудлар кенг кўламли тикланиш босқичини босиб ўтди ва Ўзбекистон давлат раҳбарининг ташрифи инфратузилма ва ижтимоий ҳаётни қайта тиклаш бўйича саъй-ҳаракатларга алоҳида рамзий маъно беради, қардошлик, стратегик шериклик ва ўзаро қўллаб-қувватлаш тамойилларига асосланган Ўзбекистон–Туркия муносабатларининг чуқурлигини таъкидлайди.

2023 йил февраль ойида Туркия замонавий тарихидаги энг оғир фожиалардан бирига дуч келди. Мамлакатнинг Жануби-Шарқий ҳудудларига таъсир кўрсатган кучли зилзила кўплаб инсонларнинг қурбон бўлишига, турар-жой мавзелари, ижтимоий инфратузилма объектлари ва саноат зоналарининг кенг кўламли вайрон бўлишига олиб келди.

Хатай ва Газиантеп вилоятлари табиий офат марказида бўлган. Минглаб оилалар бошпанасидан айрилди, ўн минглаб одамлар ўз уйларини ташлаб кетишга мажбур бўлди. Халқаро ҳамжамият фожиага муносабат билдирди ва Ўзбекистон биринчилардан бўлиб ҳамдардлик билдирди ва амалий ёрдам кўрсатди.

Ўзбекистон ушбу мураккаб паллада туркий дунё учун қардош мамлакат ва Туркиянинг ишончли стратегик шериги сифатида майдонга чиқди. Қисқа вақт ичида жабрланган ҳудудларга Ўзбекистон Фавқулодда вазиятлар вазирлигининг замонавий қутқарув техникалари билан жиҳозланган махсус бўлинмалари юборилди. Ўзбекистонлик қутқарувчилар ва тиббиёт бригадалари қидирув-қутқарув операцияларида, жабрланганларга биринчи тиббий ёрдам кўрсатишда, гуманитар миссияларда иштирок этди.

Дори-дармон, озиқ-овқат, энг зарур нарсалар ва бошқа инсонпарварлик юклари етказилди. Ўзбекистон ташқи ишлар вазири Бахтиёр Саидов Хатай ва Газиантепга ташриф буюриб, турк халқига қўллаб-қувватлаш ва ҳамжиҳатлик сўзларини билдирди, туркиялик ҳамкасблари билан ёрдам кўрсатиш бўйича кейинги қадамларни муҳокама қилди.

Ўзбекистоннинг зарар кўрган ҳудудларни тиклаш бўйича узоқ муддатли саъй-ҳаракатлардаги иштироки алоҳида аҳамиятга эга бўлди. Хусусан, Ҳатай вилоятининг Арсуз туманида Ўзбекистон ҳукумати кўмагида зилзила оқибатида уй-жойидан айрилган фуқаролар учун мўлжалланган турар жой мажмуаси бепул қуриб битказилди. Ушбу лойиҳа бир марталик ёрдамдан ташқари амалий ҳамжиҳатлик ва инсонпарварлик масъулиятининг яққол рамзига айланди.

Ўзбекистоннинг бундай позицияси Туркия билан ҳар томонлама ҳамкорликни ривожлантириш бўйича кўп йиллик йўлимизнинг мантиқий давомидир. Икки давлат ўртасида дипломатик муносабатлар 1992 йил 4 мартда ўрнатилган бўлиб, Туркия Ўзбекистон мустақиллигини биринчилардан бўлиб тан олган. Ўшандан буён Ўзбекистон–Туркия муносабатлари сиёсий, иқтисодий, гуманитар ва маданий соҳаларни қамраб олган ҳолда изчил ривожланиб бормоқда.

2017 йил октябрь ойида Анқара шаҳрида Ўзбекистон ва Туркия ўртасидаги ҳамкорликни стратегик шериклик даражасига олиб чиқувчи Қўшма баёнот имзолангани икки томонлама мулоқотни ривожлантиришда муҳим босқич бўлди. 2018 йил май ойида Тошкентда яна бир Қўшма баёнот имзоланиб, унинг асосида икки мамлакат президентлари раислигида Ўзбекистон–Туркия стратегик ҳамкорлик кенгаши тузилди. Ушбу механизм асосий йўналишлар бўйича ўзаро ҳамкорликни мувофиқлаштириш учун муҳим институционал платформага айланди. Кенгашнинг биринчи йиғилиши 2020 йил февраль ойида Анқара шаҳрида, иккинчиси 2022 йил март ойида Тошкент шаҳрида бўлиб ўтди, унинг якунлари бўйича муносабатлар кенг қамровли стратегик шериклик даражасига кўтарилди. Кенгашнинг учинчи йиғилиши 2024 йил июнь ойида Анқара шаҳрида бўлиб ўтди ва сиёсий мулоқотнинг барқарорлиги ва динамикасини тасдиқлади.

Кейинги йилларда Ўзбекистон Президенти беш марта Туркияга ташриф буюрди, Туркия Президенти эса бир неча бор Ўзбекистонга келди, бу олий даражадаги мулоқотлар юқори суръатда ўтаётганидан далолат беради.

Ўзбекистон ва Туркия сиёсий мулоқотни кенгайтириш, иқтисодий интеграция, транспорт боғлиқлигини ривожлантириш ва умумий туркий маданий меросни асраб-авайлаш тарафдори бўлган Туркий давлатлар ташкилоти доирасидаги ҳамкорлик икки томонлама муносабатларда алоҳида ўрин тутади. Шу маънода, парламентлараро алоқалар, жумладан, парламентлараро дўстлик гуруҳлари фаолияти, қонун чиқарувчи органлар раҳбарлари ўртасидаги мунтазам мулоқотлар ҳам фаол ривожланмоқда.

Шу билан бирга, ташқи ишлар вазирликлари ўртасидаги ҳамкорлик фаол ривожланмоқда.

Сиёсий маслаҳатлашувларнинг 13 раунди ўтказилди, улардан охиргиси 2025 йил июнь ойида Анқарада бўлиб ўтди. Ўзбекистон томони Туркиядаги йирик халқаро дипломатик тадбирларда, жумладан, минтақавий ва глобал кун тартибини муҳокама қилиш учун муҳим майдонга айланган Анадолу дипломатик форумида мунтазам иштирок этиб келмоқда.

Ўзбекистон ва Туркия ўртасидаги иқтисодий шериклик барқарор ўсиш ва диверсификацияни намойиш этмоқда. Туркия Ўзбекистоннинг энг йирик савдо-иқтисодий ҳамкорларидан биридир. 2023 йилда Имтиёзли савдо тўғрисидаги битим имзоланиб, икки мамлакат бизнеси учун қўшимча имкониятлар очилди. 2025 йил якунлари бўйича ўзаро савдо ҳажми қарийб 3 миллиард АҚШ долларини ташкил этди. Инвестиция соҳасидаги ҳамкорлик кенгайиб бормоқда. Шу билан бирга, саноат, қурилиш, энергетика, тўқимачилик ва инфратузилма лойиҳаларига катта миқдорда инвестициялар йўналтирилмоқда. Транспорт йўлаклари фаол ривожланмоқда, темир йўл, автомобиль ва авиақатновлар кўпаймоқда, мамлакатлар ўртасидаги мунтазам авиақатновлар ҳафтасига қарийб 100 тага етди.

Тарихий илдизлар, тил, анъаналар ва маънавий мерос муштараклигига асосланган маданий-гуманитар ҳамкорлик ҳам бундан кам аҳамиятга эга эмас. Туркияда ўзбек адабиёти ва маданиятининг буюк намояндалари меросига катта ҳурмат билан қаралади. Анқарада Алишер Навоий ҳайкалининг очилиши, Абу Райҳон Беруний, Маҳмудхўжа Беҳбудий ва бошқа улуғ мутафаккирларга бағишланган халқаро илмий анжуманларнинг ўтказилиши ана шу эҳтиромнинг ёрқин ифодаси бўлди. Таълим форумлари, ректорлар учрашувлари, маданият фестиваллари, фан ва санъат соҳасида қўшма лойиҳалар мунтазам ўтказиб келинмоқда.

Шундай қилиб, Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёевнинг Анқарага бўлажак ташрифи Ўзбекистон–Туркия кенг қамровли стратегик шериклик муносабатларини чуқурлаштириш йўлининг давоми, шунингдек, жабр кўрган минтақалар билан бирдамликнинг мантиқий ишорасидир. У икки қардош халқнинг оғир дамларда бир-бирини қўллаб-қувватлашга, туркий дунёнинг ўзаро ишончи, ҳурмати ва муштарак қадриятларига асосланган келажагини биргаликда қуришга тайёрлигини таъкидлайди.

“Дунё” АА